Тарифтерді бақылау және ТҮКШ саласындағы бұзушылықтарға санкциялар

Коммуналдық қызметтерге төлемдер мәселесі халық үшін ең сезімтал тақырыптардың бірі болып қалуда. Осы тұста Қазақстандағы тарифтерді бақылау тек оларды бекіту емес, сонымен қатар оларды тұрақты түрде тексеру, бұзушылықтарды анықтау және нақты санкциялар қолдану — айыппұлдардан бастап, тұтынушыларға қаржы қайтаруға дейінгі ауқымды қамтиды.

Табиғи монополиялар субъектілерінің қызметін бақылауды ҚР Ұлттық экономика министрлігінің Табиғи монополияларды реттеу комитеті мен оның аймақтық бөлімшелері жүзеге асырады. Тексерулер алдын алу сипатында да, жоспардан тыс, соның ішінде азаматтардың өтініштері мен бұзушылықтар белгісі анықталған жағдайда жүргізіледі.

Бақылау жұмысының нәтижелері тариф қалыптастыру саласындағы бұзушылықтардың бірегей емес екенін көрсетеді. Мәселен, 2026 жылдың 1-тоқсанында 58 тексеру жүргізіліп, оның 20-ында бұзушылықтар анықталды. Сонымен қатар, 25 әкімшілік іс қозғалып, 63,7 млн теңгеден астам сомаға айыппұлдар салынды.

2025 жыл ішінде жалпы 123 тексеру жүргізіліп, 62 жағдайда бұзушылықтар анықталды. Қаралған істердің нәтижесінде 535 әкімшілік іс қозғалып, 922,9 млн теңгеден астам сомаға айыппұлдар салынды.

Практикада бақылау тексерулермен ғана шектелмей, нақты жауапкершілік шараларын қамтиды.

Мысалы, Павлодар облысында тарифтік сметаның орындалуын талдау барысында «Павлодар-Водоканал» ЖШС-де белгілі бір шығын баптарына қатысты ауытқулар анықталды. Тексеру нәтижесінде кәсіпорын әкімшілік жауапкершілікке тартылып, 3,46 млн теңге айыппұл салынды, ол бюджет пайдасына төленді.

Тағы бір назар аударатын жағдай — инвестициялық міндеттемелерді орындамаудың анықталғаны. Семей қаласында коммуналдық кәсіпорын тарифтен кіріс алса да, инвестициялық бағдарламаның кейбір шараларын орындамағаны анықталды. Нәтижесінде тұтынушылар 478 млн теңгеден астам қаржы артық төлеген, ал кәсіпорын жауапкершілікке тартылып, айыппұлдар салынды.

Сонымен қатар, тексерістер барысында реттелетін қызметтерді заңнама талаптарына қайшы көрсету фактілері анықталды. Бір өңірде тиісті құжатсыз іс-әрекет жүзеге асырылғаны анықталып, бұл субъектіні жауапкершілікке тартудың және айыппұл салудың негізі болды.

Осылайша, тұтынушылардың құқықтарын қорғау қамтамасыз етіледі. Жүргізілген тексерулер мен өтініштерді қараудың нәтижесінде азаматтардың бұзылған құқықтары қалпына келтіріліп, төлемдер қайта есептеліп, негізсіз тағайындалған қаражат қайтарылады. Қолданылатын шаралар есептеулердің әділеттілігін қамтамасыз етуге және тұтынушылардың мүдделерін қорғауға бағытталған.

Қосымша түрде табиғи монополия субъектілерімен міндеттемелердің орындалуына тұрақты мониторинг жүргізіледі. Оның нәтижелері бойынша тұтынушыларға қаражат қайтаруға бағытталған шаралар қабылданады. Атап айтқанда, тұтынушыларға игерілмеген қаражатты қайтаруды қамтамасыз ететін шамамен 14 млрд теңге сомасына уақытша өтемдік тарифтер бекітілді.

Назар аударатын мысал — Қарағанды облысы, мұндағы табиғи монополия субъектілерінің есептерін тексерудің нәтижесінде тарифтік міндеттемелердің бір бөлігінің орындалмауы анықталды. Нәтижесінде тұтынушыларға 3,1 млрд теңгеден астам қаражат өтемдік тарифтер механизмі арқылы қайтарылады.

Сонымен қатар, жылу энергиясы қызметтері саласында 2024-2025 жылдардағы жылыту маусымы нәтижесінде есептеу құралдарынсыз қызмет көрсеткен табиғи монополия субъектілері жылу энергиясына төлемдерді 1 554,68 млн теңге мөлшерінде ҚҚС ескеріле отырып қайта есептеген.

Осылайша, тарифтерді реттеу жүйесі тек тарифтерді бекітумен ғана шектелмей, олардың орындалуына тұрақты бақылауды да қамтиды. Практика көрсеткендей, анықталған әрбір бұзушылық нақты жауапкершілік шараларын тудырады, ал тұтынушылардың құқықтары мемлекеттің қорғауында.

Жаңалықтарды ЖКХ24 сайты арқылы ҚР Ұлттық экономика министрлігінің Табиғи монополияларды реттеу комитетінің сайтына сілтеме жасай отырып таратады.

Фото: gov.kz