Астанада атқарушылық жазба мен қарыз тұлғаларын хабарландырудың жаңа тәртібі түсіндірілді

Қарыз тұлғаларын хабарландыру және нотариусты таңдау: Астанада атқарушылық жазба жасаудың жаңа тәртібі түсіндірілді.

2026 жылғы 8 шілдеде Қазақстан Республикасының «Нотариалдық қызмет пен заңдық көмек мәселелері бойынша кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңы қабылданды. Заңмен атқарушылық жазбаларды жасау, қарыз тұлғаларын хабарландыру, аумақтылықты сақтау, өтініштерді нотариустар арасында автоматты түрде тарату, сондай-ақ нотариалдық қызметті мемлекеттік бақылау бойынша елеулі өзгерістер енгізілді. Бұл туралы елорда коммуникациялар қызметінде өткен брифингте Астана қаласы әділет департаменті басшысының орынбасары Бақытжан Бейсен егжей-тегжейлі айтып берді, деп хабарлайды әкімдік сайтына сілтеме жасап, ТҮКШ24.

Баяндамашының айтуынша, жаңа талаптар 2026 жылғы 8 қыркүйектен бастап қолданылады. Дегенмен борышкердің нотариуске дәлелді қарсылық жіберу құқығы және нотариустың атқарушылық жазбаны күшін жою өкілеттігі сақталады.

8 қыркүйектен бастап атқарушылық жазбалар мемлекеттік сатып алу келісімшарттарынан, сондай-ақ квазимемлекеттік сектордың жекелеген субъектілеріне арналған сатып алу заңнамасына сәйкес жасалған келісімдерден туындайтын талаптар бойынша жасалмайды. Мұндай талаптар сот тәртібімен қаралады. Мемлекеттік қадағалау жүргізу кезінде аумақтық юстиция органдары борыштың туындауындағы құқықтық негіздерді ескеруі тиіс.

«2027 жылғы 1 қаңтардан бастап азаматтар мен заңды тұлғалардың атқарушылық жазбаны жасауға қатысты өтініштері істерді кездейсоқ автоматтандырылған тарату механизмі арқылы Біртұтас нотариустық цифрлық жүйе арқылы нотариустар арасында таратылады. Мұндай тәртіп өтініштерді таратудың ашықтығын арттыруға және нақты нотариусты таңдауға байланысты алаяқтық мүмкіндігін болдырмауға бағытталған. 2027 жылдың 1 қаңтарына дейін өндіріп алушылар таңдалған нотариуске өз бетімен жүгіну мүмкіндігін сақтайды.

Аталған күннен бастап жеке тұлғалар өтініштерді жазбаша немесе электрондық түрде Біртұтас нотариустық цифрлық жүйедегі жеке кабинеті арқылы электрондық цифрлық қолтаңба қолданып беру мүмкіндігіне ие болады. Екінші деңгейдегі банктер, микрофинанстық және микрокредиттік ұйымдарды қоса алғанда, заңды тұлғалар өтініштерді электрондық түрде электрондық цифрлық қолтаңбаны пайдаланып жеке кабинеті арқылы береді», - деп мәлімдеді әділет департаменті басшысының орынбасары.

Оның мәліметінше, 2026 жылғы 8 қыркүйектен бастап заңмен белгіленген негіздер бойынша атқарушылық жазба борышкердің тіркеу орны бойынша жасалады. Бүгінгі заңнамада бірнеше нотариалдық әрекетті орындау орнының нұсқалары қарастырылды, жаңа ережелер мұндай баламаны жоққа шығарады.

Мемлекеттік қадағалау жүргізу кезінде аумақтық юстиция органдары нотариалдық әрекетті орындау күні белгіленетін борышкердің тіркеу орнын ескеруі тиіс. Заңмен борышкердің орындалмаған міндеттемені жазбаша тануына қойылатын талаптар нақтыланды.

Келісімшарт және міндеттеменің туындауын растайтын құжаттардың болуы атқарушылық жазба жасау үшін жеткіліксіз. Жазбаша тану бір мезгілде борыштың бар екенін, оның мөлшерін және борышкер мойындаған соманы растауы тиіс. Мұндай тану бір немесе бірнеше құжатта болуы мүмкін.

Заңмен атқарушылық жазбаның көшірмесін Біртұтас нотариустық цифрлық жүйе арқылы жеткізуді белгілеу міндетті болып енгізілді.

«Атқарушылық жазба жасалғаннан кейін борышкерге «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы және (немесе) 1414 нөмірінен SMS арқылы хабарлама жіберіледі. Хабарламаны алғаннан кейін борышкер eGov Mobile арқылы авторизацияланып, Біртұтас нотариустық цифрлық жүйедегі жеке кабинетінде атқарушылық жазбамен таныса алады. Мұндай механизм борышкерге тиісті хабарлама жіберуді қамтамасыз етеді және ақпаратты жеткізуді объективті түрде тіркеуге мүмкіндік береді.

Маңызды өзгерістердің бірі - атқарушылық жазбаны нотариус арқылы күшін жою механизмін сақтау. Борышкерге атқарушылық жазбаның көшірмесін алғаннан кейін 10 жұмыс күн ішінде нотариусқа талапқа дәлелді қарсылық жіберуге құқығы бар. Қарсылық белгіленген мерзімде берілген және талапқа келіспеушілік себебін қамтыған жағдайда нотариус қарсылықты алғаннан кейін үш жұмыс күн ішінде жазбаны жою туралы шешім қабылдауға міндетті», - деп атап өтті Бақытжан Бейсен.

Атқарушылық жазбаны жою туралы шешім қабылданған жағдайда атқарушылық өндіріс заңнамада белгіленген тәртіпте тоқтатылады. Осылайша, 10 жұмыс күн ішінде дәлелді қарсылық беру борышкерге атқарушылық жазбаны соттан тыс тәртіпте жоюға мүмкіндік береді.

Сот тәртібі нотариус атқарушылық жазбаны жоймаған немесе борышкер қарсыластыру мерзімін өткізіп алған жағдайларда қолданылады.

«Егер қарсылық талапқа келіспеушілік себебін қамтымаса немесе белгіленген мерзімнен кешіктірілсе, нотариус атқарушылық жазбаны жоюдан бас тартады. Егер жазба жойылмаған және мәжбүрлеп орындату үшін сот орындаушысына тапсырылған болса, оны шағымдану сот тәртібімен жүзеге асырылады. Осылайша, өзгерістер азаматтарды нотариусқа қарсылықпен жүгіну құқығынан айырмайды және нотариустың атқарушылық жазбаны жою өкілеттігін алып тастамайды. Жаңа механизмдердің басты мақсаты - процедураны барынша ашық ету, борышкерді тиісті хабарландыруды қамтамасыз ету және соттан тыс және соттық қорғау тәртібін нақты ажырату.

Сондай-ақ заңмен атқарушылық жазбаны мәжбүрлеп орындау үшін цифрлық жүйелер арқылы автоматтандыру қарастырылған. Жалпы енгізілген өзгерістер нотариалдық процедуралардың ашықтығын арттыруға, борышкерлердің құқықтарын қорғауды күшейтуге, нотариустық қызметті бақылауды жетілдіруге және процестерді одан әрі цифрландыруға бағытталған», - деп қорытындылады ведомство өкілі.

Фото: gov.kz